Migracja czynnika do sprężarki podczas postoju – kiedy powstaje zagrożenie?

Migracja czynnika chłodniczego do sprężarki zachodzi podczas postoju instalacji, gdy para czynnika przemieszcza się w stronę chłodniejszych części układu. Jeżeli najniższą temperaturę ma sprężarka, czynnik może skraplać się w jej obudowie i rozpuszczać w oleju. Samo przemieszczenie niewielkiej ilości czynnika nie musi od razu powodować awarii. Zagrożenie powstaje wtedy, gdy jego ilość jest wystarczająco duża, aby nadmiernie rozcieńczyć olej, wywołać intensywne pienienie podczas rozruchu albo doprowadzić ciecz do mechanizmu sprężającego.

Najwyższe ryzyko występuje po długim postoju w niskiej temperaturze, przy nieczynnej grzałce karteru, nieskutecznym cyklu pump-down, zbyt dużym napełnieniu instalacji lub takim ułożeniu przewodów, które umożliwia spływanie cieczy w stronę sprężarki. Pierwszy rozruch po przerwie może wtedy przebiegać przy niedostatecznym smarowaniu, podwyższonym poborze prądu i dużych obciążeniach mechanicznych.

Czym jest migracja czynnika chłodniczego do sprężarki?

Migracja to przemieszczanie się czynnika chłodniczego podczas postoju sprężarki. Może odbywać się zarówno w postaci pary, jak i cieczy. Para przemieszcza się w instalacji niezależnie od spadków przewodów, dlatego migracja może zachodzić również „pod górę”. Ciecz może natomiast spływać grawitacyjnie, jeżeli pozwala na to układ rur i położenie poszczególnych podzespołów.

W zamkniętym obiegu czynnik dąży do osiągnięcia równowagi ciśnienia i temperatury. Miejsca chłodniejsze mają niższe ciśnienie nasycenia, dlatego mogą przyciągać parę z cieplejszych części instalacji. Po dotarciu do zimnej obudowy sprężarki para skrapla się, a część ciekłego czynnika miesza się z olejem.

Migracja zachodzi wyłącznie w okresie postoju. Jeżeli ciekły czynnik wraca przewodem ssawnym podczas pracy sprężarki, mamy do czynienia z zalewaniem sprężarki, a nie z migracją.

Dlaczego czynnik gromadzi się w najzimniejszym miejscu instalacji?

Temperatura poszczególnych elementów układu chłodniczego po wyłączeniu nie wyrównuje się natychmiast. Parownik, skraplacz, zbiornik cieczy, przewody i sprężarka mogą znajdować się w różnych warunkach otoczenia. Jeżeli agregat jest zamontowany na zewnątrz, a pozostała część instalacji znajduje się w ogrzewanym pomieszczeniu, sprężarka może stać się najzimniejszym punktem całego obiegu.

Para czynnika napływająca do chłodniejszej strefy ulega skropleniu. Powoduje to dalsze obniżenie lokalnego ciśnienia i podtrzymuje przepływ kolejnych porcji pary. Proces może trwać przez wiele godzin, dlatego długi postój zwykle zwiększa ilość czynnika zgromadzonego w sprężarce.

Istotna jest także wzajemna rozpuszczalność czynnika i oleju. Zależy ona między innymi od:

rodzaju czynnika chłodniczego,
rodzaju oleju sprężarkowego,
temperatury oleju,
ciśnienia czynnika,
czasu postoju,
ilości czynnika dostępnego po stronie niskiego ciśnienia.

Wraz ze spadkiem temperatury oleju i wzrostem ciśnienia cząstkowego czynnika jego udział w mieszaninie może się zwiększać. Rzeczywista zależność musi być rozpatrywana dla konkretnej pary czynnik–olej.

Kiedy migracja czynnika staje się niebezpieczna?

Migracja staje się niebezpieczna, gdy zgromadzony czynnik pogarsza warunki smarowania lub tworzy ciekłą objętość, która podczas rozruchu może dotrzeć do mechanizmu sprężającego. Nie istnieje jedna graniczna długość postoju ani jedna temperatura, po której każda instalacja będzie zagrożona. O ryzyku decyduje jednocześnie konstrukcja układu, ilość czynnika, różnica temperatur i zastosowane zabezpieczenia.

Szczególnej kontroli wymagają instalacje, w których występuje przynajmniej jeden z następujących warunków:

sprężarka znajduje się na zewnątrz lub w chłodniejszym pomieszczeniu niż pozostałe części obiegu,
instalacja pozostaje wyłączona przez wiele godzin, dni albo przez cały sezon,
zasilanie agregatu zostało odłączone razem z zasilaniem grzałki karteru,
grzałka jest uszkodzona, źle zamontowana lub ma nieodpowiednią moc,
układ zawiera dużą ilość czynnika w stosunku do objętości sprężarki,
zawór elektromagnetyczny linii cieczowej nie zamyka się szczelnie,
zawór zwrotny przepuszcza czynnik podczas postoju,
cykl pump-down nie jest wykonywany albo kończy się przy niewłaściwym ciśnieniu,
przewód ssawny umożliwia grawitacyjny spływ cieczy w stronę sprężarki,
po odszranianiu ciekły czynnik pozostaje w parowniku lub przewodzie ssawnym,
sprężarka jest uruchamiana bez wymaganego wcześniejszego podgrzania oleju,
układ został napełniony większą ilością czynnika, niż przewiduje dokumentacja urządzenia.

Długi postój sam w sobie nie przesądza o wystąpieniu awarii. Jeżeli sprężarka pozostaje cieplejsza od innych części instalacji, a czynnik jest skutecznie odseparowany po stronie wysokiego ciśnienia, ryzyko może być niewielkie. Niebezpieczne jest połączenie czasu, niskiej temperatury sprężarki i dostępności odpowiednio dużej ilości czynnika.

Co dzieje się z olejem podczas rozruchu sprężarki?

Czynnik rozpuszczony w oleju obniża jego lepkość. Rozcieńczony olej tworzy słabszy film smarny, przez co gorzej oddziela współpracujące powierzchnie łożysk, wału, tłoków lub elementów mechanizmu spiralnego.

Po uruchomieniu sprężarki ciśnienie w jej obudowie gwałtownie spada. Rozpuszczony czynnik zaczyna wydzielać się z oleju i odparowywać. Powstają pęcherzyki, które zwiększają objętość mieszaniny i wywołują pienienie. Piana może zostać porwana do obiegu chłodniczego, powodując szybki spadek poziomu oleju w misce.

Skutkami takiego rozruchu mogą być:

chwilowy lub długotrwały brak prawidłowego smarowania,
kawitacja pompy oleju w sprężarkach z wymuszonym obiegiem smarowania,
spadek różnicy ciśnienia oleju,
wypłukanie oleju z powierzchni łożysk,
przyspieszone zużycie panewek i wału,
wzrost temperatury elementów ruchomych,
wyrzucenie znacznej ilości oleju do instalacji,
zadziałanie zabezpieczenia olejowego albo przeciążeniowego.

Branżowe wytyczne dotyczące sprężarek wskazują, że czynnik zgromadzony podczas postoju może spowodować zalany rozruch, a grzałki karteru i prawidłowo zaprojektowany cykl odessania są podstawowymi sposobami ograniczania tego zagrożenia.

Czym różnią się migracja, zalewanie i uderzenie cieczowe?

Pojęcia te opisują różne zjawiska, chociaż jedno może prowadzić do kolejnego.

Zjawisko	Kiedy występuje?	Na czym polega?	Typowe zagrożenie
Migracja czynnika	Podczas postoju	Para lub ciecz przemieszcza się do chłodniejszej części układu, często do sprężarki	Rozcieńczenie oleju i zalany rozruch
Zalewanie sprężarki	Podczas pracy	Ciekły czynnik stale lub okresowo wraca przewodem ssawnym	Wypłukiwanie oleju, spadek lepkości i zużycie łożysk
Uderzenie cieczowe	Najczęściej przy rozruchu, ale również podczas pracy	Duża porcja cieczy trafia bezpośrednio do komory sprężania	Uszkodzenie zaworów, tłoków, korbowodów lub mechanizmu sprężającego

Ciecz jest praktycznie nieściśliwa w warunkach pracy sprężarki. Jeżeli komora sprężania wypełni się cieczą, mechanizm próbuje zmniejszyć objętość substancji, której nie może skutecznie sprężyć. Powstają wtedy bardzo duże siły, przekraczające obciążenia występujące podczas prawidłowego sprężania pary.

Migracja może więc zakończyć się tylko pienieniem oleju, ale może również doprowadzić do uderzenia cieczowego. Zależy to od ilości cieczy oraz miejsca, w którym zgromadziła się podczas postoju.

Jakie objawy wskazują na migrację czynnika do sprężarki?

Najbardziej charakterystyczne objawy pojawiają się w pierwszych sekundach lub minutach po uruchomieniu. Należą do nich:

gwałtowne pienienie oleju widoczne we wzierniku,
szybki spadek poziomu oleju po starcie,
metaliczne stukanie, grzechotanie lub silne drgania,
nietypowo wysoki prąd rozruchowy,
zadziałanie zabezpieczenia przeciążeniowego,
alarm niskiego poziomu lub ciśnienia oleju,
oszronienie albo silne wychłodzenie dolnej części obudowy,
powtarzające się uszkodzenia łożysk, zaworów lub elementów mechanizmu sprężającego.

Pojedynczy objaw nie wystarcza do potwierdzenia migracji. Zimna albo pokryta kondensatem obudowa może wynikać również z zalewania podczas pracy. Pienienie oleju może pojawić się po wcześniejszym powrocie cieczy z parownika albo przy nieprawidłowym poziomie oleju.

Diagnoza powinna łączyć obserwację rozruchu z pomiarem temperatur, ciśnień, poboru prądu i działania zabezpieczeń.

Jak działa grzałka karteru sprężarki?

Grzałka karteru utrzymuje olej i dolną część obudowy sprężarki w temperaturze wyższej niż chłodniejsze elementy instalacji. Ogranicza to skraplanie czynnika w karterze oraz zmniejsza ilość czynnika rozpuszczającego się w oleju.

W wytycznych technicznych spotyka się zasadę utrzymywania oleju podczas postoju o około 11 K cieplejszego od pozostałych części układu. Nie jest to jednak uniwersalna nastawa dla każdej sprężarki. Moc, położenie, sposób sterowania i wymagany czas grzania muszą odpowiadać dokumentacji konkretnego modelu.

Grzałka może być:

opaskowa, montowana na zewnętrznej części obudowy,
wsuwana do przygotowanej tulei,
zabudowana fabrycznie w sprężarce,
sterowana razem ze stycznikiem sprężarki,
załączana przez termostat lub sterownik zależnie od temperatury.

Samo stwierdzenie obecności grzałki nie potwierdza jej działania. Podczas kontroli należy sprawdzić napięcie zasilania, pobór prądu, rezystancję elementu oraz rzeczywisty wzrost temperatury obudowy. Pomiary elektryczne powinny być wykonywane przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje.

Grzałka chroni przede wszystkim olej w sprężarce. Nie usuwa cieczy zgromadzonej w przewodzie ssawnym lub parowniku. Jeżeli duża ilość czynnika skropli się tuż przed króćcem ssawnym, rozruch nadal może zakończyć się uderzeniem cieczowym.

Czy cykl pump-down chroni przed migracją czynnika?

Prawidłowo zaprojektowany cykl pump-down ogranicza ilość czynnika pozostającą w parowniku i przewodzie ssawnym podczas postoju. Po osiągnięciu zadanej temperatury sterownik zamyka zawór elektromagnetyczny na linii cieczowej. Sprężarka pracuje jeszcze przez krótki czas i przepompowuje czynnik ze strony niskiego ciśnienia do skraplacza oraz zbiornika cieczy. Następnie presostat niskiego ciśnienia wyłącza sprężarkę.

Skuteczność tego zabezpieczenia zależy od kilku warunków:

zawór elektromagnetyczny musi zamykać się szczelnie,
zbiornik i skraplacz muszą pomieścić wymagany ładunek czynnika,
nastawa presostatu nie może wykraczać poza dopuszczalny zakres sprężarki,
układ sterowania powinien zapobiegać niekontrolowanemu taktowaniu,
zawory zwrotne muszą ograniczać przepływ wsteczny,
ilość czynnika powinna odpowiadać projektowi instalacji.

Wzrost ciśnienia po zakończeniu odessania może wynikać z odparowania resztek czynnika w parowniku, nagrzewania instalacji albo przecieku zaworu. Szybkie, powtarzalne wyrównywanie ciśnienia wymaga sprawdzenia szczelności zaworu cieczowego i pozostałych elementów odcinających.

Pump-down nie jest rozwiązaniem odpowiednim dla każdego urządzenia. Nie należy dodawać go bez analizy pojemności strony wysokiego ciśnienia, sposobu sterowania i dopuszczalnych warunków pracy sprężarki.

Jaką rolę pełni akumulator cieczy na linii ssawnej?

Akumulator ssania, nazywany również separatorem cieczy, zatrzymuje większe porcje ciekłego czynnika przed króćcem ssawnym sprężarki. Zgromadzona ciecz odparowuje stopniowo, a olej jest zawracany przez odpowiednio dobrany otwór lub przewód powrotny.

Element ten ogranicza skutki:

okresowego zalewania parownika,
zmian obciążenia chłodniczego,
przejścia z odszraniania do chłodzenia,
gwałtownego powrotu czynnika po rozruchu,
gromadzenia cieczy w przewodzie ssawnym.

Akumulator nie usuwa przyczyny migracji i nie zastępuje grzałki karteru ani prawidłowego sterowania. Jeżeli zostanie zalany ilością przekraczającą jego pojemność, ciecz nadal może przedostać się do sprężarki. Nieprawidłowo dobrany otwór powrotu oleju może natomiast powodować zatrzymywanie oleju w akumulatorze albo zbyt szybkie podawanie cieczy do przewodu ssawnego.

Jak diagnozować migrację przed uruchomieniem instalacji?

Kontrola powinna rozpocząć się jeszcze przed podaniem sygnału pracy na sprężarkę. Bezpieczna diagnostyka obejmuje następujące etapy:

Pomiar temperatury obudowy sprężarki. Dolną część obudowy porównuje się z temperaturą otoczenia, przewodu ssawnego, zbiornika cieczy i innych chłodnych elementów instalacji. Wyraźnie najzimniejsza sprężarka jest miejscem potencjalnego skraplania.
Sprawdzenie grzałki karteru. Należy potwierdzić jej zasilanie, pobór mocy, zamocowanie i wzrost temperatury. Sama rezystancja grzałki nie potwierdza, że prawidłowo ogrzewa olej.
Ocena czasu postoju. Znaczenie ma nie tylko długość przerwy, lecz także to, czy w jej trakcie agregat był całkowicie odłączony od zasilania.
Kontrola cyklu pump-down. Sprawdza się ciśnienie wyłączenia, późniejszy przyrost ciśnienia oraz szczelność zaworu elektromagnetycznego.
Ocena ilości czynnika. Napełnienie należy porównać z dokumentacją urządzenia, uwzględniając długość przewodów, objętość wymienników i pojemność zbiornika.
Sprawdzenie ułożenia rur. Przewód ssawny powinien być poprowadzony tak, aby podczas postoju nie tworzył drogi grawitacyjnego spływu cieczy do sprężarki.
Obserwacja kontrolowanego rozruchu. Jeżeli warunki pozwalają na bezpieczne uruchomienie, kontroluje się wziernik oleju, pobór prądu, ciśnienie ssania i nietypowe dźwięki.

Sprężarki nie należy uruchamiać tylko po to, aby „przepchnąć” nagromadzony czynnik do instalacji. Jeżeli istnieje podejrzenie dużej ilości cieczy w obudowie lub przewodzie ssawnym, najpierw trzeba przywrócić warunki przewidziane w dokumentacji technicznej.

Jak zapobiegać migracji po długim postoju?

Przed pierwszym uruchomieniem po przerwie należy przywrócić zasilanie grzałki karteru na czas określony przez producenta sprężarki lub urządzenia. Nie ma jednego bezpiecznego okresu podgrzewania dla wszystkich konstrukcji. Wymagany czas zależy od mocy grzałki, wielkości sprężarki, temperatury otoczenia i ilości czynnika rozpuszczonego w oleju.

Opóźnienie czasowe rozruchu nie zastępuje grzania. Jeżeli karter pozostaje zimny, samo odczekanie kilku godzin bez działającej grzałki nie usunie z oleju rozpuszczonego czynnika.

Ochrona przed migracją powinna obejmować:

pozostawienie aktywnego zasilania obwodu grzałki podczas postoju,
sprawdzanie temperatury i poboru mocy grzałki,
prawidłowo działający cykl pump-down, jeżeli przewiduje go projekt,
szczelne zawory elektromagnetyczne i zwrotne,
właściwe prowadzenie przewodów,
kontrolę ilości czynnika,
odpowiednio dobrany akumulator ssania, jeżeli jest wymagany,
blokadę rozruchu przed zakończeniem wymaganego podgrzewania,
rejestrację alarmów olejowych i przeciążeniowych.

Jak dobór sprężarki, oleju i czynnika wpływa na ryzyko migracji?

Podatność na migrację zależy od konstrukcji sprężarki oraz właściwości pary czynnik–olej. Nie można przenosić zaleceń dotyczących grzałki, czasu podgrzewania lub dopuszczalnego napełnienia z jednego modelu na inny.

Inaczej może być zabezpieczana hermetyczna sprężarka tłokowa do małych układów chłodniczych, a inaczej większa sprężarka hermetyczna przeznaczona do zakresu LBP. O sposobie ochrony decyduje dokumentacja modelu, pojemność instalacji, miejsce montażu i warunki postoju.

Olej musi być zgodny jednocześnie ze sprężarką i czynnikiem. Przykładowy syntetyczny olej chłodniczy SL68 nie może być dobierany wyłącznie na podstawie lepkości lub tego, że jest olejem syntetycznym. Trzeba potwierdzić typ chemiczny, klasę lepkości, dopuszczenie do danego czynnika i wymagania konkretnej sprężarki.

Migracja może występować w instalacjach z różnymi czynnikami. Dostępny w sklepie czynnik chłodniczy R134a w butli 12 kg może być używany wyłącznie w układach przeznaczonych do R134a, a ilość napełnienia musi wynikać z dokumentacji urządzenia. Wielkość opakowania nie określa prawidłowego ładunku instalacji.

Dodatkowe informacje o czynnikach, sprężarkach i materiałach eksploatacyjnych znajdują się w bazie wiedzy BORI.

Jakie błędy serwisowe zwiększają ryzyko zalanego rozruchu?

Jednym z najczęstszych błędów jest całkowite odłączenie agregatu od zasilania na czas sezonowego postoju. Jeżeli z tego samego obwodu zasilana jest grzałka karteru, sprężarka pozostaje bez ochrony dokładnie wtedy, gdy jest najbardziej narażona na wychłodzenie.

Do innych nieprawidłowości należą:

uruchomienie nowej lub wymienionej sprężarki bez wymaganego podgrzania,
uzupełnianie czynnika bez ustalenia przyczyny wcześniejszego ubytku,
napełnianie instalacji „na ciśnienie” zamiast według masy i parametrów pracy,
pomijanie kontroli zaworu elektromagnetycznego po wykonaniu pump-down,
montaż grzałki w niewłaściwym miejscu obudowy,
zastosowanie grzałki o przypadkowej mocy,
wymiana oleju na produkt o niepotwierdzonej zgodności,
ignorowanie pienienia oleju i alarmów ciśnienia oleju,
wielokrotne ponawianie rozruchu po zadziałaniu zabezpieczenia.

Jeżeli diagnostyka wymaga odzysku czynnika lub otwarcia obiegu, prace należy wykonywać zgodnie z wymaganiami dotyczącymi fluorowanych gazów cieplarnianych i kwalifikacji personelu. Obowiązujące zasady określają między innymi rozporządzenie (UE) 2024/573 oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215.

Podsumowanie

Migracja czynnika do sprężarki podczas postoju jest skutkiem przemieszczania się pary i cieczy do chłodniejszych części instalacji. Zagrożenie powstaje wtedy, gdy czynnik skrapla się w obudowie sprężarki, rozpuszcza w oleju lub gromadzi przed króćcem ssawnym w ilości mogącej zakłócić rozruch.

Nagły spadek ciśnienia po uruchomieniu powoduje wydzielanie czynnika z oleju i intensywne pienienie. Olej może zostać wyrzucony do instalacji, a łożyska przez pewien czas pracują przy zbyt małej ilości środka smarnego i obniżonej lepkości. Jeżeli ciecz przedostanie się do komory sprężania, może dojść do uderzenia cieczowego i poważnego uszkodzenia mechanizmu.

Podstawą ochrony jest działająca grzałka karteru, prawidłowo zaprojektowany cykl pump-down, szczelne zawory, właściwe prowadzenie przewodów i kontrola napełnienia. Każde zabezpieczenie musi być dobrane do konkretnej sprężarki, czynnika, oleju oraz warunków pracy instalacji.

FAQ

Czy czynnik zawsze migruje do sprężarki podczas postoju?

Nie. Czynnik przemieszcza się w stronę chłodniejszych miejsc, dlatego sprężarka stanie się miejscem migracji przede wszystkim wtedy, gdy jej temperatura będzie niższa od temperatury pozostałych części obiegu. Działająca grzałka karteru może utrzymać olej w wyższej temperaturze i ograniczyć gromadzenie się czynnika. W prawidłowo odessanym układzie ilość czynnika dostępna po stronie ssawnej jest dodatkowo ograniczona.

Jak długo trzeba podgrzewać karter przed uruchomieniem?

Czas podgrzewania musi wynikać z dokumentacji sprężarki lub kompletnego urządzenia. Nie można przyjąć jednej wartości dla wszystkich modeli, ponieważ różnią się one masą oleju, konstrukcją obudowy, mocą grzałki i dopuszczalnymi warunkami rozruchu. Po długim odłączeniu zasilania samo nagrzanie powierzchni obudowy nie zawsze oznacza, że cała objętość oleju osiągnęła odpowiednią temperaturę.

Czy grzałka karteru powinna pracować przez cały postój?

W wielu układach grzałka jest zasilana podczas postoju sprężarki i wyłączana po jej uruchomieniu. Dokładny sposób sterowania zależy od konstrukcji urządzenia. Nie należy zmieniać połączeń grzałki ani zasilać jej stale wbrew dokumentacji, ponieważ zbyt wysoka temperatura również może pogarszać właściwości oleju i skracać trwałość elementu grzejnego.

Czy pump-down całkowicie eliminuje migrację czynnika?

Skuteczny pump-down znacznie ogranicza ilość czynnika w parowniku i przewodzie ssawnym, ale nie daje ochrony, jeżeli zawór elektromagnetyczny przepuszcza albo sterowanie działa nieprawidłowo. Część czynnika może również pozostać w niskich punktach instalacji. Z tego powodu cykl odessania często współpracuje z grzałką karteru oraz innymi zabezpieczeniami.

Czy pienienie oleju przy rozruchu zawsze oznacza migrację?

Nie zawsze, ale intensywne pienienie bezpośrednio po długim postoju jest jednym z głównych sygnałów obecności czynnika w oleju. Podobny objaw może wystąpić po zalewaniu sprężarki podczas wcześniejszej pracy albo przy nieprawidłowym obiegu oleju. Rozpoznanie wymaga porównania temperatur, ciśnień, poziomu oleju i zachowania instalacji przed wyłączeniem.

Czy nadmiar czynnika zwiększa ryzyko migracji?

Tak. Większy ładunek oznacza większą ilość czynnika, która może przemieścić się podczas postoju i zgromadzić po stronie niskiego ciśnienia. Nadmierne napełnienie może także podwyższać ciśnienie skraplania i utrudniać prawidłową pracę zbiornika cieczy. Ilość czynnika należy ustalać według danych urządzenia i zweryfikowanej procedury napełniania.

Czy akumulator ssania zastępuje grzałkę karteru?

Nie. Akumulator przechwytuje ciekły czynnik powracający przewodem ssawnym, natomiast grzałka ogranicza skraplanie i rozpuszczanie czynnika w oleju sprężarki. Elementy te chronią przed innymi etapami tego samego zagrożenia i mogą być stosowane równocześnie. Akumulator musi mieć właściwą pojemność oraz prawidłowo wykonany powrót oleju.

Czy można na krótko uruchomić zimną sprężarkę, aby usunąć z niej czynnik?

Nie jest to bezpieczna metoda. W pierwszych sekundach pracy powstaje największy spadek ciśnienia, a więc również najbardziej intensywne wydzielanie czynnika z oleju. Krótki rozruch może doprowadzić do utraty smarowania lub uderzenia cieczowego, zanim czynnik zostanie przepompowany. Najpierw należy przywrócić wymagane ogrzewanie karteru i sprawdzić przyczynę gromadzenia się cieczy.